Wiadomości - Artykuły

Światowy Dzień Organizacji Pozarządowych - emanacja społeczeństwa obywatelskiego

2021-03-01 14:23:39

27 lutego obchodziliśmy Światowy Dzień Organizacji Pozarządowych, który ma na celu zainspirowanie ludzi do aktywnego zaangażowania się w ich działalność i zachęcanie do większej symbiozy między tego typu organizacjami oraz sektorem publicznym i prywatnym.

Światowy Dzień Organizacji PozarządowychCzym są organizacje pozarządowe?

NGOsy (od angielskiego non-government organization) są emanacją społeczeństwa obywatelskiego. Panuje również pogląd, że antydemokratyczne rządy za NGOsami nie przepadają. Wynika to z prostego wniosku – podstawową rolą organizacji pozarządowych jest społeczna kontrola nad tym, czy władze na pewno działają w interesie publicznym. NGOsy odgrywają jeszcze jedną, szczególną rolę – oddolnie diagnozują problemy i przedstawiają rozwiązania – tam, gdzie zainteresowanie władz nie dociera. Organizacje pozarządowe zaliczają się do tzw. trzeciego sektora. Działają obok sektora publicznego (organy administracji publicznej) i rynkowego (przedsiębiorstwa). NGOsy są prywatne i zazwyczaj powstają z inicjatywy ich założycieli, ale – w odróżnieniu od przedsiębiorców – działają w interesie publicznym. Charakterystyczną cechą prawdziwych organizacji pozarządowych powinien być więc brak powiązań z władzą publiczną.

Rys historyczny

Pierwsze doniesienia o polskiej, pozarządowej działalności datuje się na XII w. W 1108 roku, we Wrocławiu, fundacja biskupia ufundowała szpital[1]. Tego typu inicjatywy przyczyniły się do powstawania nieformalnych grup zadaniowych, które na przestrzeni wieków, przerodziły się w organizacje religijne, prorządowe i wreszcie obywatelskie. Po rozbiorach, które zakończyły odzyskaniem niepodległości w roku 1918 r. Polska została z trzema różnymi systemami opieki społecznej. Dążenia do ich koncentracji skutkowały powołaniem publicznej służby zatrudnienia oraz społecznego systemu opieki. Podlegały one wówczas pod kompetencje Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Zdrowia Publicznego. Głównym celem była z kolei walka z analfabetyzmem oraz masowym bezrobociem. Lata 50-te i schyłek stalinizmu były okresem, w którym całkowicie negowano zasadność działania i w ogóle istnienia społecznych instytucji pomocowych. Wynikało to z (oczywiście czysto deklaratoryjnej) likwidacji zjawisk bezdomności, żebractwa czy bezrobocia. Zniesiono prywatne i społeczne pośrednictwo pracy, w którego miejsce powstały lokalne komórki rad narodowych[2] – zbyt scentralizowane i przesiąknięte ideowością, by mogły realnie diagnozować i rozwiązywać problemy potrzebujących. Jednak to właśnie wtedy powstały się, m. in.: Polski Komitet Pomocy Społecznej, Polski Czerwony Krzyż, Liga Kobiet.

Późny PRL oraz wczesna III Rzeczpospolita to już właściwy rozdział w historii pozarządowej działalności w naszym kraju. Wszak również wczesna Solidarność na swych sztandarach niosła hasła pracowniczo-socjalne, odnoszące się bezpośrednio do sfery polityki społecznej. Obecnie definicję organizacji pozarządowej można znaleźć w Ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jest to definicja uniwersalna, w tym sensie, że inne akty prawne często odwołują się do pojęcia organizacji pozarządowej w rozumieniu tej ustawy. Zgodnie z art. NGOsami są organizacje, które nie mogą być jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych lub przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi, bankami i spółkami prawa handlowego będącymi państwowymi lub samorządowymi osobami prawnymi[3]. NGOsy nie mogą również działać w celu osiągnięcia zysku. W tym zakresie ustawa wyszczególnia osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia. Organizacjami pozarządowymi są więc nie tylko podmioty, które mają osobowość prawną, ale także jednostki, które tej osobowości nie mają (np. stowarzyszenia zwykłe, uczelniane organizacje studenckie, koła gospodyń wiejskich). Dane z 2018 r. mówią, że w Polsce zarejestrowanych jest 143 tys. organizacji pozarządowych z czego prawie 9 tys. to organizacje pożytku publicznego[4]. Ta kategoria zarezerwowana jest wyłącznie dla organizacji, których działalność jest działalnością społecznie użyteczną, w sferze zadań publicznych określonych w ustawie, jednym z przywilejów jest możliwość ubiegania się o słynny już 1% podatku, przy corocznym rozliczaniu dochodów. W linku podanym w przypisie znajduję się inne dane statystyczne dotyczące przedmiotu działalności czy współpracy z lokalnym samorządem czy też z wolontariuszami.

Po co właściwie istnieją NGOsy?

Przecież żyjemy w strefie zachodniej demokracji obywatelskiej, a rządy nie pozwoliłyby sobie na nadużycia w sferze wolności obywatelskich. Nawet w tak wyidealizowanych warunkach NGOsy mają uświadamiać społeczeństwu konsekwencje działań władzy. Głównym narzędziem jest informowanie opinii publicznej, o tym jak politycy i firmy wykorzystują swoją władzę i wpływy. Organizacje pozarządowe kładą zatem grunt pod wyrabianie własnych opinii i umożliwiają podejmowanie samodzielnych decyzji w oparciu o ogół istotnych informacji. Po drugie, NGOsy tworzą platformę do dialogu na linii władza-społeczeństwo, a co za tym idzie pomagają zrozumieć rządom poglądy oraz potrzeby osób które reprezentują – artystów i twórców, jak robi to np. Fundacja Legalna Kultura, uzależnionym od narkotyków – Polska Sieć Polityki Narkotykowej, czy też osób, których podstawowe wolności zostały naruszone – jak w przypadku Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Istnieją również organizacje zajmujące się wybranymi problemami związanymi z życiem w dzisiejszych, ciekawych czasach. Tutaj warto wymienić choćby Fundację Panoptykon, której celem jest ochrona podstawowych wolności wobec zagrożeń związanych z rozwojem współczesnych technik nadzoru nad społeczeństwem. Działalność tej Fundacji wpisuje się w szerszy nurt badania i reagowania na zjawisko „społeczeństwa nadzorowanego”. Warto również wspomnieć o Sieci Obywatelskej Watchdog Polska – utworzonej w 2003 r. organizacji pozarządowej prowadzącej działalność strażniczą – związaną z dostępem do informacji publicznej i udzielaniem pomocy w tym zakresie.

Ewaluacja działalności NGOsów jest zawsze organiczna i opiera się wskaźnikach zaufania społecznego, wobec tego typu organizacji. Z pomocą przychodzą nam świeże badania (z 2020 r.) przygotowane przez Badania Klon/Jawor we współpracy z grupą 4P. Wynika z nich, że 56% Polaków ufa organizacjom społecznym, 54% Polaków zetknęło się z konkretnymi działaniami organizacji społecznych w ostatnim roku, a 16% uczestniczyło w nich osobiście. 49% dostrzega działania organizacji społecznych w obszarze praw zwierząt, a 45% w zakresie równości płci. Działania organizacji społecznych są lepiej oceniane w porównaniu do działań innych instytucji: w szczególności w obszarze praw zwierząt, równości płci, praw osób LGBT+[5]. Najbardziej cieszy jednak wysoki odsetek – aż 62% - osób, które zauważają potrzebę działania organizacji pozarządowych w Polsce. Co ciekawe, pandemia koronawirusa poprawiła wizerunek organizacji pozarządowych. Wynika to oczywiście z obnażenia nieudolności władzy centralnej i przejęcia części jej obowiązków, właśnie przez NGOsy. Warto polecić również badania, w których wzięło udział 700 organizacji i podzieliło się swoimi doświadczeniami w mierzeniu się z konsekwencjami pandemii i prawnych obostrzeń wprowadzonych w jej wyniku.[6]

Podsumowując – warto wspierać lokalne organizacje pozarządowe, ponieważ stają one w obronie interesów społeczeństwa. Wsparcie rzecz jasna może być zarówno niefinansowe np. w formie wolontariatu, jak i finansowe np. w postaci darowizny lub 1% podatku dochodowego od osób fizycznych. Lista organizacji pożytku publicznego wraz z opisem ich działalności można znaleźć pod linkiem https://pozytek.ngo.pl/.

Fundacja Legalna Kultura jest organizacją pożytku publicznego. Będzie wspaniale, jeśli zechcecie wesprzeć naszą działalność przekazując nam 1% swojego podatku. Wypełniając PIT wystarczy wpisać w odpowiedniej rubryce nr KRS 0000400728.

Legalna Kultura dąży do rozwiązania jednego z najistotniejszych problemów współczesnej kultury – jak z niej korzystać, zachowując wolność własną i nie ograniczając cudzej.

Twoje pieniądze mogą uczynić świat lepszym!

Autor: Paweł Kowalewicz, prawnik

Źródło grafiki: worldngoday.org / materiały Fundacji Legalna Kultura
 
________________________________________
[1] http://www.klon.org.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_Ewa_Les/Les_1.pdf, str. 5
[2] Rada narodowa – terenowy organ władzy państwowej w PRL wzorowany na sowieckich radach. Zgodnie z Konstytucją z 1952 roku w pierwotnym brzmieniu były wybieralnymi na 3 lata organami w gminach, miastach, dzielnicach większych miast, powiatach i województwach.
[3] http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20030960873/U/D20030873Lj.pdf
[4] https://fakty.ngo.pl/
[5] https://fakty.ngo.pl/raporty/zaufanie-i-wizerunek-ngo-2020
[6] https://fakty.ngo.pl/raporty/organizacje-pozarzadowe-wobec-pandemii-2020



Słowa kluczowe: NGOsy, funkcjonowanie, historia, zasady działania, 27 lutego
Komentarze
Redakcja dlaStudenta.pl nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.
Zobacz także
25 kolejka: Legia - Cracovia
Legia podejmie Cracovię w 25. kolejce Ekstraklasy! Warszawa

Obecnie do końca sezonu pozostało już 5. kolejek, więc zawodnicy Czesława Michniewicza muszą po prostu postawić kropkę nad i.

Poland Business Run
Znamy termin zapisów na Poland Business Run 2021 we Wrocławiu Wrocław

Każdy uczestnik samodzielnie wybierze czterokilometrową trasę i pokona ją 5 września.

Polecamy
Śmierć Dominika Kaczora
Dominik Kaczor nie żyje. Klub piłkarza pomoże rodzinie w sprowadzeniu ciała do kraju

Tragiczny finał poszukiwań sportowca, który zaginął w Holandii.

#graMYdlaKOSZAROWEJ
Klub siatkarski Gwardia Wrocław w akcji #graMYdlaKOSZAROWEJ

Jednym z najważniejszych bastionów w walce z pandemią w Polsce jest Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego przy ul. Koszarowej.

Ostatnio dodane
25 kolejka: Legia - Cracovia
Legia podejmie Cracovię w 25. kolejce Ekstraklasy! Warszawa

Obecnie do końca sezonu pozostało już 5. kolejek, więc zawodnicy Czesława Michniewicza muszą po prostu postawić kropkę nad i.

Popularne
Internetowa wyszukiwarka... zmarłych
Internetowa wyszukiwarka... zmarłych Wrocław

Urząd Miejski Wrocławia, aby pomóc wielu mieszkańcom miasta, a także osobom spoza Wrocławia, w odnalezieniu miejsc pochówku krewnych i znajomych przygotował specjalny serwis.

Brak zdjęcia
Nie zgadzasz się na zbyt drogie stancje? Podpisz się! Wrocław

My, niżej podpisani studenci uczelni wyższych, protestujemy wobec nieuzasadnionych podwyżek opłat za wynajem pokoi i mieszkań w największych ośrodkach akademickich w Polsce.

Nagrody Darwina, czyli top 20 najgłupszych śmierci
Nagrody Darwina, czyli top 20 najgłupszych śmierci

Niektórzy swoją bezmyślnością przyczyniają się do poprawy puli genów ludzkości, eliminując z niej… samych siebie.